Sposoby ustalania norm prawnych w społeszeństwach mieszanych pod względem ethniczno-religijnym.
Doświadczenia w Rzeczypospolitej Polsko-Litewskiej i jego państwach sukcesyjnych

Emmy Noether Universität Leipzig

Idea podstawowa

Grupa projektowa postawiła sobie za cel wzmocnienie powiązań metod religijno-historycznych z metodami prawno-historycznymi w badaniach społeczeństw mieszanych pod względem etniczno-religijnym. Ideowa różnorodność jest pojmowana jako normalność otwierająca perspektywę na międzyreligijne procesy handlowania odnośnie do ustalania norm prawnych. Rzeczypospolita Polsko-Litewska i jej państwa sukcesyjne - czyli terytorium, które do 1939 roku, pod wpływem zmieniających się układów rządowych, zasiedlana było nieprzerwanie różnymi grupami wyznaniowymi – nadają się w sposób szczególny do badań na przestrzeni longue dureé.

Ustalanie norm prawnych obejmuje, w znaczeniu antropologii prawa, oprócz kwestii ściśle jurystycznych również socjologiczne, historyczne oraz filozoficzne aspekty prawa. Szczególnie interesująca jest analiza porównawcza współistniejących systemów prawnych, jak również zróżnicowanie między tradycją prawa państwowego a prawa lokalnego, prawem jednostki a prawem grupy, prawami a obyczajami.

W centrum analizy znajdują się wzajemne wpływy między różnymi grupami religijnymi i wyznaniowymi w kwestii teorii prawa oraz praktycznego zastosowania prawa. Najpierw należy zbadać, gdzie normatywnie  konkurowały ze sobą systemy prawne, definiowane etniczno-religijne. Należy przy tym zwrócić szczególną uwagę na rodzaje koegzystencji różnych tradycji i instytucji prawnych, a także na konfrontację miedzy etniczno-religijnymi zależnościami form prawnych, a imperialnymi i narodowymi wyobrażeniami systemu prawnego w XIX i XX wieku.

Poszczególne przypadki studyjne zajmują się historyczną analizą politycznych strategii i form porozumiewania się, które miały na celu uwzględnienie w systemie prawnym różnorodnych pojęć wyznaniowych lub też świadome pomijanie  przynależności religijnej przy ustalaniu norm prawnych. Pod żadnym pozorem nie należy umacniać znaczenia religii na niekorzyść innych przynależności – przykładowo przynależności do stanu społecznego, przynależności ekonomicznej lub przynależności płciowej.

Podstawowym założeniem w pracach grupy prowadzącej badania jest nierozerwalność poszczególnych okresów w dziejach historii polsko-litewskiej oraz ich wzajemne na siebie oddziaływanie- poszczególne okresy historyczne nie mogą być analizowane w oderwaniu od siebie. Zapożyczenia metodologiczne z teorii postkolonialnej mają na celu wyostrzenie perspektywicznego spojrzenia na politycznych aktorów zdarzeń w państwach sukcesyjnych Rzeczypospolitej Polsko-Litewskiej. Aktorów politycznych zdarzeń należy rozpatrywać w kontekście napięć miedzy postkolonializmem a kolonializmem. Zmiany rządu wiążą się zawsze ze zmianą stanu prawnego poszczególnych grup religijnych i wyznaniowych, ale również z ciągłością w zarządzaniu władzy. Diachronicznie założone badania mają też pokazać przemianę grup religijnych w grupy etniczne i narodowe, pokazując ich wzajemne przenikanie się.

Intencją grupy badawczej jest systematyczna rewizja narodowych i często anachronicznych narracji historycznych, które powinny prowadzić do syntezy, nie kierując się jednak kategoriami etnicznymi, religijnymi lub narodowymi lecz wspólnym obszarem zamieszkania.

18.04.2013 Seite drucken